Natuuronderzoekers hebben altijd al een ontdekkingsgeest gehad. Het is geweldig om nieuwe soorten of eerder onbekend gedrag te ontdekken, en het is nog veel beter om dat te kunnen delen. Nu mensen zich steeds bewuster worden van hun rol bij het beschermen van de aarde, is daar veel meer bovenop gekomen. Het is belangrijker dan ooit om de natuur te begrijpen en vast te leggen. Overal ter wereld gaan diersoorten en leefomgevingen verloren, en natuuronderzoekers hebben een enorme taak om mensen voor te lichten over de natuur.

De natuuronderzoeker en fotograaf Javier Aznar, die sinds 2018 camera’s van Sony gebruikt, zegt: “Het probleem is dat mensen zich niet betrokken voelen bij iets waarvan ze niet weten dat het bestaat. Daarom maak ik al jaren foto’s van de minder bekende dieren die in het Amazonegebied wonen: de insecten, spinachtigen, duizendpoten, reptielen en amfibieën. Dit soort dieren zie je nooit op ansichtkaarten van natuurgebieden – die eer is voorbehouden aan grote zoogdieren en kleurrijke vogels – maar ze zijn net zo mooi en belangrijk.”

De camera’s en lenzen van Sony Alpha hebben voor Javier alles veranderd. “Ze bieden geweldige kwaliteit maar zijn ook heel robuust en goed draagbaar. Ik werk in erg hete, klamme omstandigheden. Om dieren te vinden moet ik veel lopen, soms wel 12 uur op een dag. Hoe lichter mijn apparatuur is, hoe lichter mijn rugtas.”

“Insecten hebben veel hulp nodig, omdat ze vaak over het hoofd worden gezien of worden weggezet als ongedierte”, vertelt Javier. “Maar de waarheid is dat ze een essentieel deel zijn van het ecosysteem waarin we leven. Ze staan misschien onderaan de keten, maar zonder insecten is er geen bestuiving, en zijn er dus ook geen bomen, vruchten of gewassen. Zonder insecten hebben de vogels en zoogdieren geen voedsel. En zonder gewassen zijn er ook geen mensen.”

Zelfs als je spinnen of torren afschuwelijk vindt, zegt Javier dat hun voortbestaan essentieel is voor de dieren die je wel leuk vindt. Zo bescherm je ook de mens. Daarom heeft Javier hier zijn werk van gemaakt. “Elke dag ben ik op zoek naar dieren waar niemand weet van heeft”, zegt hij. “Ik wil ze vastleggen op een manier die indruk maakt.”

Net zoals de biodiversiteit van de aarde heeft Javiers perspectief zich over langere tijd ontwikkeld. Het is voortgekomen uit een levenslange voorliefde voor de natuur, die begon met de dieren van zijn Spaanse thuisland. “Mijn familie had een klein stukje grond buiten Madrid”, vertelt hij. “We gingen daar in de zomer heen om de buitenlucht op te zoeken. Mijn ouders hebben me aangemoedigd om schoonheid te zien in dingen die andere mensen onaangenaam of eng vinden. Nu doe ik hetzelfde voor anderen.”

In Zuid-Amerika, om precies te zijn Ecuador, maakte Javier voor het eerst kennis met het Amazoneregenwoud. “Ik was overdonderd door het landschap, de wilde dieren, de hele natuur daar. Uiteraard was het ook een avontuur. Op sommige plekken kon je alleen komen na dagenlang in een kano te zitten. Het was heel indrukwekkend om de inheemse mensen te ontmoeten en te zien hoe anders hun levensstijl is. We denken dat we heel veel dingen nodig hebben, maar zij laten zien dat het anders kan. Ze bouwen hun eigen huizen, verzamelen hun eigen eten, en ze staan heel dicht bij de natuur om hen heen.”

Elke dag in het regenwoud was, en is, voor Javier een prachtige ontdekkingstocht. “Als je daar loopt, kom je heel veel dieren tegen die je nergens anders kunt vinden. Honderden soorten op één middag! Ik was helemaal in de wolken. Alles wat je ziet – de vormen, de kleuren, het gedrag – is heel anders dan wat je in bijvoorbeeld Europa of Noord-Amerika ziet.”

In zijn tijd in het Amazonegebied heeft Javier ook de verslechtering gezien. “Ja, je ziet dat leefomgevingen verdwijnen. De steden groeien. Er zijn meer wegen en minder bomen. Je ziet het niet van de ene op de andere dag. Denk aan vrienden die je zo nu en dan ziet. Je merkt veranderingen op die je niet had gezien als je hen elke dag ontmoet. Maar elk jaar wordt de schade aan het landschap duidelijker.”

“Gelukkig is het niet allemaal kommer en kwel”, zegt hij hoopvol. “In sommige gevallen is het eerder een verandering in de soorten in een gebied. Er komt ruimte vrij, maar die wordt ook weer opgevuld door andere dieren. Ook zijn er gebieden die worden beschermd. Sommige diersoorten die al jaren niet meer zijn gezien, komen nu terug.”

Javier is bescheiden over zijn eigen bijdrage. Als je het hem vraagt, is het zijn werk om aandacht te vestigen op bedreigde soorten, “of ze gewoon wat aandacht te geven.” Javier legt deze dieren niet alleen vast, maar hij plaatst ze ook in een creatieve compositie. “Om de schoonheid van deze dieren te laten zien, heb je mooie foto’s nodig”, zegt Javier. “Ik wil dat ze op een positieve manier opvallen, dus gebruik ik interessante perspectieven of intrigerende belichting. Hoe beter de foto is, hoe meer mensen het onderschrift lezen en geïnteresseerd raken in het dier.

Een belangrijk aspect is Javiers combinatie van esthetiek en gedrag. “Elke foto die het gedrag laat zien, heeft kracht”, legt Javier uit. “De toeschouwer voelt een band met het dier. Dat is nog veel belangrijker wanneer het om een onbekend dier gaat. Als ik bijvoorbeeld kan laten zien hoe spinnen een web maken of voor hun kinderen zorgen, kunnen mensen zich in het dier verplaatsen. Het kan ook wetenschappelijk interessant zijn. Als je zo veel fotografeert als ik, kom je geheid dingen tegen die niemand ooit heeft gezien.”

Zal het ooit overbodig worden om deze dieren in een ander licht te zetten? “Ik denk het niet,” zegt Javier, “maar we hopen dat wel te bereiken. Er zijn honderdduizenden soorten geleedpotigen. Ze zijn heel anders dan wij, maar we delen dezelfde planeet. Zij hebben evenveel recht om zorgeloos te leven. Ik probeer hun eigenheid en persoonlijkheid te laten zien, en dat werkt. Mijn partner, bijvoorbeeld, was als de dood voor spinnen toen ik haar ontmoette. Nu niet meer. Mensen hebben allerlei illusies in hun hoofd over de monsters van de Amazone die ze in films zien. Als we die fictie wegnemen, kunnen we de realiteit redden.”