Een militair transportvliegtuig daalt af richting een onverharde landingsstrook in het Zakouma National Park in Tsjaad. Aan boord van deze C-130 bevinden zich vijf zwarte neushoorns, leden van een bedreigde diersoort die na jaren plannen in het park worden geherintroduceerd. Voor fotografen als Marcus Westberg is het een moment om reikhalzend naar uit te kijken.

Het Greater Zakouma Ecosystem is een natuurgebied van meer dan 28.000 vierkante kilometer en een van de laatste ongerepte savannes van Centraal-Afrika. De grote biodiversiteit van het gebied omvat onder andere grote zoogdieren zoals olifanten, leeuwen, buffels en giraffes, maar er is al 40 jaar één soort dier die ontbrak: de zwarte neushoorn. In de jaren 1960 en 1970 was er veel stroperij, waardoor de gehele bevolking uitgeroeid werd. Marcus is speciaal voor deze uitzetting naar dit park gereisd.

“Het feit dat de neushoorn terug is in Tsjaad is een geweldig succes”, zegt Marcus. “En niet alleen voor de neushoorns. Dit was nooit mogelijk geweest als Zakouma niet was omgetoverd in een veilige haven. Toen de non-profitorganisatie African Parks in 2010 hier kwam, had het park 90% van de 4000 olifanten verloren aan stropers die uit zijn op ivoor. Vandaag de dag nemen de aantallen dieren weer toe en is de stroperij nagenoeg verdreven. Er werd besloten dat de tijd rijp was om een levensvatbare populatie zwarte neushoorns uit te zetten.”

Marcus is door African Parks in de arm genomen om de door hun beschermde gebieden vast te leggen en was al een paar weken in Tsjaad voordat de neushoorns arriveerden. “De hero-afbeelding was natuurlijk het moment van uitzetting, maar het verhaal omvat veel meer dan dat”, zegt hij. “Er waren veel dingen om vast te leggen, van het bouwen van de omheining van het gebied waarin de dieren de eerste weken konden wennen en het uitladen van de transportkooien tot de aanwezige hoogwaardigheidsbekleders en de outreach-teams die de dorpjes in de omgeving inlichtten. Dit soort foto's worden gebruikt voor persberichten, jaarverslagen en posts op sociale media, dus ze moeten het hele verhaal vangen.”

De uitleg die Marcus geeft over het project maakt duidelijk dat mentaal en fysiek uithoudingsvermogen in dit veld even belangrijk zijn als technische vaardigheden. “Bij dit soort initiatieven is het de realiteit dat dingen vaak niet volgens plan verlopen, zeker als er lange afstanden en internationale grenzen bij betrokken zijn”, vertelt hij. “Je moet je kunnen aanpassen en je blijven focussen. Er was vertraging, waardoor ik moest werken in een brandende middagzon in plaats van een koelere ochtend met prachtig warm licht. Net zoals bij andere vormen van fotojournalistiek heb je het niet voor het kiezen. Als iets op het midden van de dag gebeurt, heb je nu eenmaal te maken met hitte en fel licht.”

Na een reis van 36 uur en meer dan 4000 kilometer, met tussenstops in Zambia en Burundi, was het eindelijk zover. Neushoorns zijn niet de rustigste dieren, en in dit geval waren ze gestrest en gedesoriënteerd en hadden ze honger en dorst. “Het welzijn van de neushoorns heeft voorrang op het maken van foto's”, zegt Marcus. “Natuurlijk kan er niemand binnen de omheining zijn wanneer ze uit de kooien mogen. Het was niet ideaal om te fotograferen van achter een houten omheining.”

Dus hoe heeft Marcus dit opgelost? “Elk van de omheinde gebieden bevatte een betonnen waterbak onder de omheining, die aan beide kanten 20 cm uitstak. Het water kwam niet tot aan de onderkant van de omheining, en er was net genoeg ruimte voor een camera en een paar handen”, legt hij uit. “Neushoorns hebben slechte ogen, maar ze zijn wel alert op beweging. Ik had met de dierenarts afgesproken dat ik niet zou bewegen en de camera niet zou verplaatsen tenzij de neushoorns een andere kant op keken, om ervoor te zorgen dat ze niet schrokken. Het ging goed, maar toen een van de neushoorns ging drinken, stootte die de camera bijna in het water!”

De dierenarts vond alleen het laatste vrouwtje rustig genoeg, waardoor Marcus maar één kans had om het moment dat ze uitgezet werd te fotograferen. “Ik weet niet of ik dit zonder mijn Sony Alpha 1 had kunnen vastleggen”, stelt Marcus. “Het kantelbare scherm, de eye-autofocus, het continu fotograferen met Burst-modus… ik moet er niet aan denken hoe dit zou zijn gegaan met een minder geavanceerde camera.”

Het belangrijkste is dat de camera's van Sony volledig stil kunnen werken. “Dat is echt een doorbraak. Een sluiter die geluid maakt zou de neushoorns hebben verschrikt. Een paar jaar terug heb ik te voet zwarte neushoorns gevolgd. Het duurde uren om ze te vinden, en de struiken waren dicht genoeg om in de buurt te komen. Maar de sluiter deed ze meteen opschrikken. Ik kon maar drie foto's maken voordat ze uit het zicht waren verdwenen.”

Voor fotojournalisten die net zoals Marcus werken met natuurbescherming, zijn ook het formaat en gewicht van belang. “Ik heb drie exemplaren van de Sony Alpha 1 omdat ik meestal niet van lens kan wisselen. Voor dit project met de neushoorns heb ik voornamelijk de FE 12-24mm f/2.8 GM, de FE 24-70mm f/2.8 GM II en de FE 70-200mm f/2.8 GM OSS II gebruikt”, vertelt hij. “Ik wil dat mijn apparatuur niet zwaarder is dan absoluut nodig. Ik wil zonder al te veel moeite drie camera's, een drone en een aantal prime-lenzen meenemen in mijn tas, ook als ik te voet ben in een hitte van 40° en geen assistent heb. Voor wildlifefotografie in de natuur moet ik daar ook nog een paar grote telelenzen bij optellen.”

Bij dit soort moment gaat het er niet alleen om dat je indrukwekkende beelden maakt onder uitdagende omstandigheden, maar ook over de manier waarop de beelden worden gebruikt. Over de rol van fotografie in het bevorderen van positieve veranderingen zegt Marcus: “Het sleutelwoord is impact. We moeten het belang van fotografie ook niet overdrijven: ik ben slechts een deel van een grote teamprestatie. Daartegenover staat dat deze initiatieven afhankelijk zijn van de gulheid van donateurs, en visueel materiaal speelt een grote rol bij fondsenwerving. We moeten de aandacht zien te trekken.”

Volgens Marcus hebben initiatieven als deze ook veel impact op de plaatselijke gemeenschap. “Landen als Tsjaad krijgen niet vaak positieve publiciteit, dus het is belangrijk om de succesverhalen in het nieuws te brengen. Op die manier zorg je voor een gevoel van trots en betrokkenheid onder de lokale bevolking. Dat is essentieel, omdat de parken deze dieren niet alleen kunnen beschermen. Als het gaat om bescherming is de gemeenschap onmisbaar. Tenslotte is dit hun thuis, hun verhaal. Het is belangrijk dat er plaatselijke steun is. Daarnaast zullen de meeste mensen die in de omgeving leven de neushoorns nooit zien omdat het park zo groot is en het moeilijk is om door de struiken te kijken. Daarom is het goed om beeldmateriaal met hen te kunnen delen.”

Dit geldt op grotere schaal ook. “Gezien hoe het er in de wereld aan toegaat, denk ik dat we allemaal wel wat goed nieuws kunnen gebruiken”, zegt Marcus. “Fotografen als ik hebben het geluk dat we daaraan kunnen bijdragen en kunnen vastleggen hoe mensen de wereld proberen te verbeteren. Als je een moment meemaakt dat de hele wereld eigenlijk zou moeten zien, wil je niet afgeleid worden door apparatuur die niet meewerkt en wil je niet twijfelen of je camera het kan bijhouden.”