Zeebioloog Pelayo Salinas de León ervoer een prachtig moment dat hij niet snel zal vergeten. “Dit is de vijfde keer dat ik in het nationale park bij de Revillagigedo-eilanden was. Ik hielp mijn vriend Mauricio Hoyos om zijdehaaien te volgen via satelliet en om roggen te onderzoeken”, vertelt Pelayo. “We hebben veel gedoken om zenders aan te brengen op de haaien, maar gingen ook vaak duiken met de andere onderzoekers en de parkwachter. Daarbij hebben we veel foto's gemaakt. Het is fantastisch om steeds terug te komen en te zien hoe het park zich ontwikkelt. Het is een prachtig, ongerept natuurgebied vol met allerlei onderwaterdieren.”

Tijdens het duiken kwamen Pelayo en zijn collega's iets vreemds tegen. Op 33 meter diepte troffen ze een dolfijn die op haar rug lag. “De dolfijn lag daar wel drie, vier minuten zonder zich te verroeren”, vertelt hij. “We hadden geen idee wat er aan de hand was. Uiteindelijk realiseerden we dat ze deed alsof ze dood was, net zoals puppy's dat doen. Ze wilde gewoon dat we haar buik aaiden! Deze dolfijnen zijn wilde dieren, maar ze vinden het geweldig om met mensen te spelen.”

Pelayo vertelt dat het nationale park bij de Revillagigedo-eilanden het idyllische resultaat is van jarenlange inspanningen van de Mexicaanse overheid en ngo's zoals Pelagios Kakunjá, waar zijn vriend Mauricio medeoprichter van is. “De overheid heeft met dit park een grote stap vooruit gezet. Het is het grootste zeereservaat in Noord-Amerika, en er mag dus niet gevist worden. Ze hebben veel geïnvesteerd in de bescherming van het gebied, en daarom kan het onderwaterleven goed gedijen. Als je er duikt, kom je allerlei dieren tegen: haaien, roggen, dolfijnen, walvissen … Dit is hoe de oceaan eruitziet zonder schade door de mens.”

Helaas zijn de Revillagigedo-eilanden een uitzondering en geen regel. Tenzij we grootscheepse actie ondernemen, is de toekomst van de oceaan een stuk minder rooskleurig dan Pelayo's prachtige ervaringen in het Mexicaanse reservaat. “Menselijke verwoesting leidt tot grote problemen”, vertelt hij. “Door vervuiling, klimaatverandering en de vernietiging van leefgebieden gaan heel veel soorten en hun ecosystemen sterk achteruit.”

Volgens Pelayo is een groot deel van het probleem te wijten aan overbevissing op grote zeedieren zoals haaien. Hij strijdt al zijn hele leven tegen ongegronde vooroordelen over haaien. “In tegenstelling tot vele andere roofdieren hebben haaien een zeer slecht imago”, zegt hij. “De mening van een gemiddelde mens is gebaseerd op films zoals Jaws. Die film heeft veel schade aangericht. De invloed ervan op de bescherming van haaien is 50 jaar later nog steeds heel groot.”

“Mensen zijn bang voor het onbekende”, vertelt Pelayo. “Ze denken dat ze aangevallen worden als ze een haai tegenkomen, maar elke zeebioloog kan je vertellen dat de realiteit heel anders is. We zien ook dat veel mensen niet kunnen zwemmen en duiken. Ze zien dus alleen wat de media laat zien: het oppervlak, zonder diepgang. Ik breng heel veel tijd door met haaien en ik voel me totaal niet angstig, dus het is aan mij om die ervaring te delen en zo ver mogelijk te verspreiden.”

“Vanwege alle vooroordelen worden haaien minder goed beschermd dan andere grote dieren”, stelt Pelayo. “Ze worden steeds ernstiger bedreigd. Veel mensen denken dat er zo veel op haaien wordt gevist vanwege de vraag naar haaienvinnen in Azië, maar er wordt in heel veel landen op haai gejaagd. Een van de belangrijkste havens voor de haaienvangst is Vigo in het noorden van Spanje. De vinnen gaan naar Azië, maar de rest is voor consumptie. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat fish and chips vaak geen kabeljauw of schelvis, maar haai bevat.”

De jacht op haaien heeft gevolgen voor het hele ecosysteem, zo vertelt Pelayo. “De natuur bestaat al miljoenen jaren, maar het is makkelijk voor mensen om deze te verstoren. Je kunt haaien zien als de artsen van de natuur: ze onderhouden het voedselweb en jagen op langzame, zwakke en zieke dieren. Als je deze top van de voedselketen verwijdert, krijg je overbevolking in de rest van de keten, waardoor het systeem uit balans raakt.”

Hoe kunnen we deze vooroordelen bestrijden en een betere wereld maken voor haaien en andere zeedieren, zoals in de Revillagigedo-eilanden? Volgens Pelayo zijn fotografie en filmmaken de oplossing. “De onderwaterwereld is voor veel mensen iets onbekends. Onder het oppervlak vind je een gigantisch, uitdagend ecosysteem. Ik wil deze laatste stukjes wilde natuur ontdekken, bestuderen en vastleggen. Zo kan ik de schoonheid van de oceanen met anderen delen, in de hoop dat ze zich betrokken voelen en zich inzetten voor de bescherming van de oceaan.”

“Eigenlijk is mijn werk het verzamelen van gegevens en het schrijven van wetenschappelijke papers. Maar die worden alleen gelezen door mijn collega's. Het is heel iets anders om het algemene publiek te bereiken. Het is heel belangrijk om wetenschappelijke kennis en feiten te vertalen naar iets dat indruk maakt op de gemiddelde mens. Daarom neem ik altijd mijn camera mee als ik duik. Ik wil geen kans missen om een foto te maken die iemand van gedachten kan doen veranderen.”

“Op de Revillagigedo-eilanden nam ik voor het eerst de Sony Alpha 1 mee”, zegt Pelayo. “Deze camera is simpelweg perfect voor onderwaterfotografie. Als je diep duikt verlies je veel licht, maar de grote sensor en het geweldige native en uitgebreide ISO-bereik van de Alpha 1 kunnen dat goed compenseren. Ik maak zowel foto's als video's, en ik was ook zeer onder de indruk van de video-mogelijkheden.”

Pelayo combineerde zijn Sony Alpha 1 met een speciale waterbestendige behuizing van Isotta en een FE 16-35mm f/2.8 GM II-lens. “Ik wilde een hoogwaardige groothoek- en zoomlens, omdat ik foto's wilde maken van grote dieren zoals haaien, roggen en dolfijnen, maar ook van onderwaterlandschappen zoals rotsformaties. Telelenzen zijn niet handig voor onderwaterfotografie. Met een groothoeklens moet je dichter bij je onderwerp komen, maar dat is alleen meer bewijs dat je niet bang hoeft te zijn voor haaien.”

“Bij de Revillagigedo-eilanden zie je dat we de toekomst van de oceaan kunnen beschermen”, zegt Pelayo. “De oceaan kan zichzelf heel goed helen, dus we hoeven alleen maar overbevissing en andere menselijke schaden te bestrijden. Dat is de beste manier. Het doel van het Biodiversiteitsverdrag van Rio de Janeiro is om voor 2030 maar liefst 30% van de oceaan op deze manier te beschermen. Maar we moeten zorgen zijn dat het echte reservaten zijn die echte bescherming bieden.”

“Als je ziet hoe de oceaan eruit kan zien, zie je hoe we de planeet kunnen helpen. De zee is gezonder als we er goed mee omgaan. We krijgen er ook iets voor terug: de zee helpt het klimaat te regelen en biedt voedsel, vermaak en het grootste deel van de zuurstof die we nodig hebben. En met elke foto die ik neem, kan ik de aarde helpen beschermen.”