Veel fotografen roemen het vermogen van fotografie om verandering teweeg te brengen, maar Alexandra Surkova heeft dit aan den lijve ondervonden. Haar passie is het fotograferen van de Iberische lynx, een soort wilde kat die vermoedelijk al een miljoen jaar op het Iberisch Schiereiland leeft. Voor zover bekend waren er 20 jaar geleden nog maar 94 Iberische lynxen over. Maar inmiddels is hun aantal, dankzij natuurbeschermingsmaatregelen, toegenomen naar waarschijnlijk zo'n 2.000.

"Mijn eerste ontmoeting met een lynx heeft alles veranderd", zegt Alexandra. Eerder gebruikte ze haar camera voor straatfotografie, maar in 2020 veranderde haar passie door de COVID-19-lockdown en doordat ze een Sony FE 200-600mm f/5.6-6.3 G OSS-lens kreeg. "Het gebeurde vijf jaar geleden. Ik ging fotograferen met de lens en ik zag een lynx. Mijn handen trilden. De helft van mijn foto's was wazig, maar op dat moment wist ik dat dat mijn leven zou gaan worden. Ik kon die nacht niet slapen vanwege de opwinding. Ik had dit superongrijpbare dier gezien dat je maar zo zelden in het wild ziet."

Na die toevallige ontmoeting heeft Alexandra zich toegelegd op het fotograferen van allerlei soorten wilde dieren, maar de lynx is haar grote liefde. "Zelfs nu, als ik alleen op pad ben en een lynx zie, beginnen mijn handen te trillen. Het is nooit 'zomaar een foto'. Het voelt als een gesprek met iets tijdloos. Iets dat mij eraan herinnert dat ik deel uitmaak van iets dat veel groter is dan ikzelf. Een deel van de eeuwigheid."

De Iberische lynx leeft in vrij open gebieden, vaak in en rond grote particuliere olijfgaarden. Hier kunnen ze beschutting vinden tussen oude, uitgeholde olijfbomen, rotsachtige delen van het landschap en struiken, maar er is één belangrijke reden waarom de lynx olijfplantages als leefgebied gebruikt. "Ze houden van gebieden waar veel konijnen leven. Konijnen zijn het belangrijkste voedsel voor de lynx", zegt Alexandra. Met de schaduw van de olijfbomen als dekking wacht de lynx geduldig tot de konijnen verschijnen. "Als je dit soort gedrag observeert, weet je waar de lynx naar voedsel zal zoeken. Dus probeer je deze beschaduwde plekken te vinden waar de lynx overdag zal verblijven als het erg warm is of waar hij op zoek gaat naar voedsel."

In de zomer kan de temperatuur in de olijfgaarden oplopen tot 40 ºC of zelfs 50 ºC. In de winter verandert alles. De temperatuur kan dalen tot -3 ºC, waardoor de structuur en kleur van het landschap veranderen. De omstandigheden maken het fotograferen van de lynx een fysieke uitdaging voor Alexandra. Ze wacht op waarnemingen voordat ze op pad gaat met haar Sony Alpha 1 II-camera en telelenzen. "Ik heb een vriend die me belt als er een lynx is gezien", legt ze uit. "Ze steken vaak over van de ene naar de andere olijfgaard. Soms wacht ik een week tot ze het gebied binnenkomen. Ik moet wel 12 of 14 uur heel stil blijven zitten en misschien zie ik helemaal niets." Hoewel Alexandra de lynx misschien niet ziet, weet ze zeker dat ze wel weten dat zij er is. "99% van de tijd dat ik ze zie, kunnen ze mij niet zien. Maar ik weet zeker dat ze me kunnen ruiken en horen. Dus misschien herkennen ze me nu en weten ze dat ik het ben. Dat wil ik graag denken; dat ze weten dat ik er gewoon weer ben om 'hallo' te zeggen."

Doordat ze met dieren werkt, begrijpt Alexandra dat het belangrijk is om een balans te vinden tussen het delen van de verwondering en verhalen over dieren zoals de lynx en het creëren van een positieve impact met haar werk. "Soms", begint ze, "hoef je niet veel te doen om deze dieren te beschermen. Soms is het enige dat nodig is, geen kwaad doen." Alexandra is heel actief op sociale media en is zich terdege bewust van de kracht van niet alleen haar beelden, maar ook haar woorden. “Ik richt me niet alleen op mijn vrienden en familie. Er zijn heel veel mensen die kijken naar wat ik nu doe. Dat is een grote verantwoordelijkheid. Als je niet voorzichtig bent met je woorden, kunnen ze schade toebrengen. Soms zou je zonder na te denken de locatie van een dier bekend kunnen maken, en kan dat dier de volgende dag worden gedood. Je moet heel voorzichtig zijn met je woorden."

Een verrassend bericht aan Alexandra op sociale media illustreert perfect hoe fotografie verandering teweeg kan brengen wanneer het voor een goed doel wordt ingezet. "Het was ongeveer een jaar nadat ik was begonnen met het fotograferen van de lynx. Ik kreeg een bericht van een jager. Hij schreef me dat hij me al een tijdje volgde. Nadat hij mijn foto's had bekeken, nam hij een camera mee. Hij besloot te gaan schieten met een camera, in plaats van met een geweer. Dat moment veranderde alles binnenin mij."

Dat bericht maakte voor Alexandra duidelijk hoe krachtig en belangrijk fotografie is. "Het gaat om veel meer dan het laten zien van foto's van dieren", zegt ze. "Het gaat om transformatie. Het gaat om emotie en het oproepen van beelden waarvan je niet eens wist dat je ze in je had."

Ze beschreef dat moment als 'Missie volbracht' en realiseerde zich dat als haar werk één persoon kon veranderen, het ook veel meer mensen kan veranderen.

"Ik denk dat fotografie niet de wereld kan veranderen. Maar de emoties, de emoties die fotografie kan oproepen, kunnen dat zeker. Het is wat we voelen als we ernaar kijken."

Alexandra voelt nu nog steeds dezelfde emotie als toen ze vijf jaar geleden begon met het fotograferen van wilde dieren. "Ik heb iets speciaals met lynxen. Ik kan het zelf niet uitleggen, maar elke keer als ik ze ga zoeken, zie ik ze. Misschien moet ik 20 uur wachten, maar uiteindelijk krijg ik ze te zien", zegt ze. "De emotie die dan bij mij bovenkomt, is nog steeds bijna hetzelfde als de eerste keer."